Hoe TBI straatvrijheid bespreekbaar maakt
Hoe zorgen we ervoor dat iedereen zich vrij, veilig en welkom voelt in de openbare ruimte? Die vraag staat centraal tijdens het eerste Straatvrijheid Festival van TBI. In de nieuwste aflevering van de TBI Podcast gaat host Carlo Teunissen hierover in gesprek met Marianne Davidson, Rosalie de Boer, Jessie Bekkers-Van Rooij en Lilian Ouwerkerk. Over de manier waarop mensen de openbare ruimte verschillend ervaren, de blinde vlekken in ontwerp en de verantwoordelijkheid van iedereen die werkt aan de gebouwde omgeving.
Veiligheid is de ondergrens
Bij gebouwen, straten, parken, stations en pleinen kijken we vaak eerst naar bereikbaarheid, duurzaamheid en functionaliteit. Maar een plek kan technisch goed ontworpen zijn en toch niet voor iedereen prettig voelen. Vooral de ervaringen van vrouwen en meiden maken zichtbaar hoe sterk de inrichting van een omgeving van invloed is op ons gedrag. Sommige routes worden vermeden, tijdstippen aangepast en plekken bewust niet bezocht. Juist wanneer mensen bepaalde plekken vermijden of zich niet vrij voelen om zich te verplaatsen, beperkt dat hun deelname aan werk, onderwijs, ontmoeting en maatschappelijke activiteiten. Straatvrijheid gaat daarom verder dan veiligheid alleen.
“Veiligheid is eigenlijk de ondergrens. Vrijheid is waar we naar streven. Dat je je thuis voelt in een omgeving, dat je er wilt verblijven en dat je er kunt zijn zonder voortdurend alert te hoeven zijn,”
Rosalie de Boer, ontwikkelingsmanager Sociaal Fysieke aanpak bij Synchroon.
“Het probleem is niet dat mensen het niet belangrijk vinden. Het probleem is dat het perspectief ontbreekt. Daardoor zie je bepaalde dingen simpelweg niet,”
Marianne Davidson, adjunct-directeur projectontwikkeling bij J.P. van Eesteren.
Zien wat nog buiten beeld blijft
Dat mensen de openbare ruimte verschillend beleven, is niet altijd zichtbaar aan de ontwerp- en besluitvormingstafel. Daardoor kunnen behoeften van gebruikers onbedoeld buiten beeld blijven. De eerste stap is daarom vaak verrassend eenvoudig: goed kijken, luisteren en gebruikers vroeg betrekken. Niet alleen ontwerpen vanuit tekeningen en technische uitgangspunten, maar ook observeren hoe mensen een plek daadwerkelijk gebruiken. Het perspectief van vrouwen en meiden is daarbij het vertrekpunt, maar de inzichten zijn breder toepasbaar. Een omgeving die beter werkt voor mensen die de meeste drempels ervaren, wordt vaak prettiger en toegankelijker voor iedereen.
Onze verantwoordelijkheid als TBI
Als ontwerpers, ontwikkelaars, bouwers en infraondernemingen werken we iedere dag aan de leefomgeving van morgen. Daarmee hebben we invloed op hoe mensen die omgeving gebruiken en beleven.
Straatvrijheid raakt daarom direct aan onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd kunnen en willen we die verantwoordelijkheid niet alleen dragen. De gebouwde omgeving maken we samen met opdrachtgevers, overheden, ontwerpers, onderzoekers, bewoners en gebruikers. Juist door verschillende perspectieven bijeen te brengen, ontstaan nieuwe inzichten en betere oplossingen. We leren van elkaar en vergroten samen de kans op een leefomgeving waarin iedereen zich welkom, veilig en vrij voelt. Zo geven we concreet invulling aan Voor elkaar, voor de wereld.
Van inzicht naar praktijk
Binnen TBI zijn de afgelopen periode verschillende gesprekken en workshops georganiseerd rond Straatvrijheid. Tijdens een werkplaats bij Utrecht Centraal gingen Voorelkaarmakers letterlijk de straat op om de omgeving vanuit andere gebruikers te bekijken. “Op basis van hun eigen ervaringen geven de drie stuurgroepleden dan ook het volgende advies:” “Ga gewoon ergens staan. Kijk, luister en vraag gebruikers waarom ze een plek wel of niet gebruiken.”
Volgens Lilian Ouwerkerk, een van de organisatoren van het festival en werkzaam als projectontwikkelaar bij J.P. van Eesteren, zit de kracht juist in het samenbrengen van verschillende disciplines en perspectieven.
“Straatvrijheid gaat niet alleen over de inrichting van een straat of plein, maar ook over de manier waarop we samenwerken aan ruimtelijke vraagstukken. Door praktijkvoorbeelden, kennis en ervaringen te delen, ontstaat een breder begrip van hoe ontwerp, ontwikkeling, participatie en beheer elkaar beïnvloeden en hoe we gezamenlijk kunnen bijdragen aan een inclusievere leefomgeving.’’
Lilian Ouwerkerk, projectontwikkelaar bij J.P. van Eesteren
“Ik hoop dat we straks geen Straatvrijheid-bijlage meer hebben bij een ontwerp, maar dat het gewoon onderdeel is van de basis waarop we ontwerpen. Want een leefomgeving die werkt voor mensen die nu nog drempels ervaren, werkt uiteindelijk beter voor iedereen."
Jessie Bekkers-van Rooij, statutair directeur bij HEVO
Het Straatvrijheid Festival brengt deze ervaringen, kennis en praktijkvoorbeelden bij elkaar. Collega’s, opdrachtgevers, overheden, ontwerpers, makers en gebruikers onderzoeken samen wat anders kan in ontwerp, ontwikkeling, infrastructuur, participatie en beheer.
Het festival is geen eindpunt, maar een volgende stap in een bredere beweging. De ambitie is dat Straatvrijheid uiteindelijk geen afzonderlijk onderwerp meer is, maar een vanzelfsprekend onderdeel wordt van ieder project.
Luister naar de podcast
Wat betekent Straatvrijheid in de praktijk? Waar zitten onze blinde vlekken? En hoe zorgen we ervoor dat inzichten daadwerkelijk terechtkomen in projecten? Luister naar de nieuwe aflevering van de TBI Podcast en ontdek waarom Straatvrijheid begint bij anders kijken. Wil je meer weten of bijdragen aan de beweging? Mail dan naar straatvrijheid@tbi.nl.